Isının yayılma yolları

Isının yayılma yolları

Isının yayılma yolları

Doğada mevcut maddeler, atom ve molekül adı verilen küçük taneciklerden meydana gelir.

Bu molekül ve atomların yüklü olduğu bir enerji vardır ve bu enerji yükünün toplamına ısı denir. Isı enerjinin bir türü olup farklı enerjilere dönüşüm sağlayabilir.

Mesela iki el birbirine sürtüldüğü zaman bir sıcaklık artışı meydana gelir. Görüldüğü üzere sürtünmeyle oluşan enerji ısı enerjisine dönüşmüştür.  Isının birimi joule veya kalori ile ifade edilir. Sembolü Q harfidir. Isının büyüklüğü skalerdir. Isıyı ölçmeye yarayan alete kalorimetre kabı adı verilir.

Moleküller ısı arttıkça hız kazanır. Isı geçişi muhakkak yüksek sıcaklıktan düşük sıcaklığa doğru gerçekleşir. Bir maddenin ne kadar ısı aldığı, maddenin sıcaklığında meydana gelen değişimden ölçülür.

Isı yayılımı iletim, konveksiyon ve ışıma olarak üç yolla gerçekleşir.

  1. İletim yoluyla:

Isı, katı maddelerde, iletim yoluyla diğer maddeye yayılma sağlar. Örneğin bir çay kaşığını sıcak çaya batırdığınızda ısının çay kaşığına geçiş sağladığını hissedersiniz. Yoğun maddeler ısıyı iletmede daha başarılıdır. Örneğin metaller yoğun maddelerdir. Tahta veya bir plastik ısıyı oldukça yavaş iletir. Mesela bir tahta parçasını ateşe tuttuğunuzda, eliniz tuttuğunuz kısımdan yanmayacaktır. Örneğin evde yemek yaparken, tahta kaşıkların ısıyı geçirmesi güç yani yavaş olması nedeniyle metal kaşığa tercih edilir. Yine çaydanlık sapının plastikten yapılma sebebi iletkenliğinin az olmasından kaynaklıdır.

Isıyı iyi bir şekilde ileten maddelere iletken, ısıyı güç ileten maddelere yalıtkan madde denir. İletken maddelere örnek olarak çelik, alüminyum, bakır vb verilebilir. Yalıtkan maddelere örnek olarak ise tahta ve plastik verilebilir.

  1. Konveksiyon (taşıma) yoluyla:

Isı yayılımı sıvı ve gazlarda konveksiyon yoluyla gerçekleşir. Taşıma yoluyla yayılmada ısınan moleküller ile soğuk moleküller yer değiştirir.

Örneğin çaydanlıkta su ısıtırken yoğunluğu azalan su yukarı doğru hareketlenmeye başlar. Moleküller yukarıya doğru hareket ederken ısıyı taşırlar. Evin ısınmasını sağlayan kaloriferleri ele alacak olursak, kalorifere yakın bulunan havanın molekülleri ısındıkça yükselmeye başlar. Isınan hava yükseldikten sonra bu havanın yerine soğuk hava gelir ve bu hava da ısınıp yükselir. Bu döngü sayesinde evlerde ısınma sağlanır.

  1. Işıma yoluyla:

Isının yayılması için illa ki doğrudan temas gerekmez. Örneğin ampul yandığında çevresine ışık verir ve aynı zamanda ısı aktarımı sağlamış olur. Yani bu yayılma, ışınlar sayesinde olur. Örneğin güneşin dünyayı ısıtması, mikro dalga fırınların çalışma mekanizması ışıma yoluyla ısı yayılmasına örnektir.

Fakat burada şöyle bir durum vardır. Işıma yolu ile ısının yayılmasında iki maddenin birbirine temas etmesine ihtiyaç olmamasına rağmen moleküllerin birbirine temas etmesi gerekir.

ısının yayılma yolları Başlıkları

Isı nasıl yayılır?