İslamiyet öncesi sözlü edebiyat

İslamiyet öncesi sözlü edebiyat

İslamiyet öncesi sözlü edebiyat

Sözlü Türk edebiyatı, Türklerin yazıyı bulmadan önceki edebiyat türüdür. Bu dönemde eserler yazıya geçirilmeden yani kulaktan kulağa yayılmıştır. Şiirler kopuz adında bir tür çalgı ile söylenirdi. Dönemin bilinen şairlerinden birkaçı; Çuçu, Arpın Çor Tigin, KiKi, Kül Tarkan…

Sözlü edebiyatın genel özellikleri

1. Dönemde verilen eserler şiir ağırlıklıdır.
2. Dil yalındır.
3. Nazım birimi dörtlük olup genellikle yarım kafiye kullanılmıştır. Kullanılan ölçü hece ölçüsüdür.
4. Şiirler kopuz eşliğinde söylenirdi.
5. Şiirlerde aşk, ölüm, doğa, kahramanlık gibi konular işlenmiştir.
6. Eserler anonimdir.
7. Şiirler dini törenlerde, yuğ veya av törenlerinde meydana getirilmiştir.
8. Uyak biçimi aaaa, cccb, dddb şeklindedir.

Bu dönemde verilen ürünler koşuk, sagu, sav ve destanlardan oluşmaktadır.

Koşuk: koşuklar “sığır” denilen av törenlerinde söylenen şiirlerdir. İşlenen konular ise aşk, doğa, yiğitlik gibi konulardır.

Sagu: Sagular “yuğ” denilen ölüm törenlerinde söylenen şiirlerdir. Bu şiirlerde kişinin ölümünden duyulan acı, kişinin erdemlerinden bahsedilmiştir.

Sav: Bu dönemde söylenmiş atasözü niteliğindeki özlü sözlerdir.

Destan: Toplumu derinden etkileyen doğal afet, savaş, göç, kahramanlık gibi olayların işlendiği coşkulu bir söylemi olan eserlerdir.

İslamiyet öncesi yazılı edebiyat

İslamiyet öncesi yazılı edebiyat, yazının kullanılmasıyla başlamıştır. Bu dönemin en eski türleri “Balbay yazıtları” (Yenisey Kırgızlarına ait 5.ve 6. yy’a ait mezar yazıtları) dır. Fakat bu yazıtlar birkaç kelime ve isimlerden oluşan ve daha sonra kullanılan Göktürk alfabesine göre ilkel nitelik taşıyan bir alfabeyle yazılmıştır. Çok eski oldukları ve okunaklıkları yok olduğu için belge niteliği taşımamaktadır.

İslamiyet öncesi en önemli yazılı metinler Göktürk Kitabeleridir. 8. Yy’ da dikilen bu yazıtlarda Doğu Göktürklerin tarihinden, idari yönetimlerinden, savaşlarından bahsedilmektedir.

Yazılı dönem ürünleri: Orhun kitabeleri ve Uygur kitabeleri.
Orhun kitabeleri: Göktürklerin bütünlüğünü korumak adına Çinlilerle yapmış olduğu savaşlardan söz edilmektedir. Kitabeler 38 harfli Göktürk alfabesi ile yazılmıştır. Bunlardan önemlileri:

1. Tonyukuk yazıtı: Vezir Tonyukuk tarafından diktirilmiştir. Bu yazıtta Çinlilerle yapılan savaşlardan bahsedilmiştir.
2. Bilge Kağan yazıtı: Göktürk hükümdarı Bilge Kağan’ın ölümü üzerine yazdırılan yazıttır.
3. Kül Tigin yazıtı: Göktürklerin hükümdarı Bilge Kağan tarafından kardeşi Kül Tigin’in ölümü için yazdırılan yazıttır.

Uygur yazıtları: Göktürklerden sonra kurulan Uygurlar tarafından yazılan yazıtlar olup bu yazıtlarda mani ve buda dininin esaslarından bahsedilmiştir.

  •  Göktürk yazıtları, ilk defa 1893 yılında Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen ve Rus Türkolog Radlof tarafından okunmuştur.

İslamiyet öncesi yazılı edebiyat Başlıkları

İslamiyet öncesi yazılı edebiyat Yazılı sözlü edebiyat ürünleri İslamiyet öncesi sözlü edebiyat özellikleri İslamiyet öncesi türk edebiyati İslamiyet öncesi sözlü edebiyat ürünleri