Metinlerin sınıflandırılması / türleri

Metinlerin sınıflandırılması / türleri

Metinlerin sınıflandırılması

Metinler, kişilerin duygu ve düşüncelerini ifade etme çabaları sonucu oluşmuş yazılardır.

Kişiler duygu ve düşüncelerini ifade ederken bunu sözlü veya yazılı yapmayı tercih ederler.  Bu açıdan yazılı anlatım ve sözlü anlatım olmak üzere iki anlatım şekli oluşmuştur.

Yazılı anlatımın kullanıldığı metin türleri; deneme, günlük, mektup, makale, roman vb.

Sözlü anlatımın kullanıldığı metin türleri ise; münazara, konferans vb.

Duygu ve düşüncelerin kelimelerle anlatıldığı ve bu kelimelerin üslup, şekil ve noktalama işaretleri ile tamamlandığı yazılara metin denir. Okuyucuda etki bırakmak ve heyecan uyandırmak amacıyla yazılmış metinlere edebi metinler denir.

Farklı alanlarda duygu ve düşüncelerin okuyucuya aktarılması isteği, metinlerin sınıflandırılması gereğini ortaya koymuştur. Bu sınıflandırma, metinlerin daha iyi anlaşılması ve türünün ne olduğunun kolayca belirlenmesi adına yarar sağlamıştır.

Metinler birçok ayrımla gruplandırılabilir. Bu gruplar, metnin anlatım türüne, yazılış amacına, kullanılan dilin işlevine bağlı olarak belirlenebilmektedir. Bu açıdan metinler genel anlamda iki gruba ayrılır. Bunlar:

  1. Öğretici metinler
  2. Sanatsal (kurmaca) metinler

 Öğretici metinler

Amacı bir konuda öğretici bilgi vermek olan bu tür yazılarda bilimsel konular, tarihi olaylar vb. konular ele alınır.

Bu tür metinlerde kullanılan ifadeler kesinlik taşır. Dilin bu metinlerde hakim olduğu işlevi, göndergesel işlevidir. Bu tür metinlerde mecaza, soyut anlamlara ve söz sanatlarına fazla başvurulmaz. Aktarılan bilgiler örnek ve tanımlarla pekiştirilir. Bu yazılar genellikle bilimsel kitap ve dergilerde, ansiklopedilerde, ders kitaplarında yer alır. Bu yazı türü oldukça sade ve anlaşılır olup, devrik cümlelere, metnin akışını bozan kelimelere ve söz tekrarlarına yer verilmez.

Sanatsal metinler

Bu metinler okuyucuda keyif ve heyecan uyandırmak, etki bırakmak amacıyla oluşturulmuştur. Bu tür metinlere örnek olarak şiir, öykü, roman vb. metinler örnek gösterilebilir. Yazar bu tür metinleri oluştururken üslup ve anlatım kaygısı taşır. Sanatsal metinlerde dil büyük ölçüde sanatsal (şiirsel) anlamda kullanılır.

Okuyucunun duygu ve düşünce dünyasına, birikim ve algı yapısına göre farklı hissiyatlar uyandırmaya elverişli metinlerdir. Her okuyucu farklı anlamlar yükleyebilir. Kurmaca metinler olup, kullanılan dil imgesel, şiirsel bir dildir. Okuyucunun duygu ve düşünce dünyasına göre farklı anlamlar kazanan mecazi anlatımlara yer verilir.

Sanatsal metinler de anlatmaya bağlı ve göstermeye bağlı metinler olmak üzere ikiye ayrılır.

  1. Anlatmaya Bağlı Metinler:

Yaşanmış veya yaşanması mümkün olabilen bir olayın, anlatıcısı tarafından değişik şekilde yorumlanmasıyla oluşturulur. Bu metinlerde önemli olan unsur olay örgüsüdür. Bu metinler kurmaca olduğundan olay örgüsü yaşanmamış olup, yazar tarafından düzenlenir. Anlatmaya bağlı metinler, olay, mekan, kişi ve zaman unsurları üzerinde, birbirleriyle ilişkili bir şekilde kurulur. Bu tür metinlerde ilahi, kahraman ve gözlemci bakış açısı olmak üzere üç farklı bakış açısından biri hakim olabilir.

  1. Göstermeye Bağlı Metinler

Bu metinlerde anlatılmak istenen olay seyirci önünde, bir meydanda veya sahnede sergilenir. Göstermeye bağlı metinler, dramatik metinler ve tiyatro olarak isimlendirilebilir. Bu tür metinlerde esas olan, kurgulanan olayın bir sahnede, seyirci önünde canlandırılmasıdır.

metinlerin sınıflandırılması Başlıkları

Metinlerin sınıflandırılması metin türleri Metin türleri konu anlatımı Metinlerin sınıflandırılması konu anlatımı