Türkiye'de Akarsular

Türkiye'de Akarsular

Türkiye'de Akarsular

Akarsuyun Akımı (Debi): Akarsuyun herhangi bir kesitinden saniyede geçen su miktarının m3  cinsinden değerine akarsuyun debisi denir.
Akarsu Havzası: Akarsuyun bütün kollarıyla beraber toplandığı alana akarsu havzası denir.

Akarsu eğer sularını denize ulaştırabiliyorsa açık havza; sularını denize ulaştırmıyorsa kapalı havza denilmektedir.

NOT: Türkiye'de en büyük kapalı havza Tuz Gölü Kapalı Havzası'dır. Türkiye sınırları dışındaki kapalı havza, Hazar Kapalı Havzası olup; sınır dışında yer alan açık havza ise, Basra Açık Havzası'dır.

Akarsu Akımını Etkileyen Başlıca Faktörler:

  • Havzaya düşen yağışın miktarı,
  • Havzada meydana gelen buharlaşmanın miktarı,
  • Akarsuyun yatağında yetişen bitki topluluğu,
  • Akarsu yatağının eğim derecesi,
  • Havzanın geçirimlilik derecesi,
  • Akarsuyun beslendiği kaynaklar.

Türkiye'deki kapalı havzalardan bahsedecek olursak; Konya, Eber, Tuz gölü, Van Gölü, Göller Yöresi ve Akşehir'dir. Bu kapalı havzaların oluşumunda Türkiye'nin yer şekilleri etkendir.

Akarsu Rejimi: Akarsuların akımında (debi), aylara göre meydana gelen değişmelerdir.

Akarsu Rejimini Etkileyen Faktörler:

  • İklim koşulları,
  • Sıcaklık,
  • Yatak eğimi,
  • Akarsu civarındaki bitki örtüsü,
  • Akarsuyun beslendiği kaynaklar,
  • Yatağın geçirimlilik derecesi etkilidir.

 Türkiye'de Akarsuların Genel Özellikleri;

  • Türkiye'nin yer şekillerinin engebeli olması sebebiyle akarsu boyları genelde kısadır.
  • Akarsuların beslendiği kaynakların çeşitliliği ve iklim farklılıkları sebebiyle rejimleri de farklılık gösterir.
  • Akarsular dağların uzanış şekline göre akış gösterirler,
  • Aşındırma oranlarının yüksekliği sebebiyle taşıdıkları malzeme miktarı fazladır.
  • Akarsuların eğim dereceleri yüksektir. Bunun sonucu olarak akış hızları yüksektir ve buna bağlı olarak hidroelektrik potansiyelleri fazladır.
  • Denge profiline ulaşmamışlardır.
  • Türkiye'deki akarsularda ulaşım yapılmamaktadır. Yalnızca Bartın Çayı'nın ağız kısmında ulaşım yapılır.
  • Türkiye'deki bazı akarsular kaynağını bu topraklardan alarak sınır dışında denize ulaşırlar. Örneğin; Fırat, Çoruh ve Dicle Nehri
  • Ege Bölgesi'nde eğimin azalması sebebiyle akarsular menderesler oluşturarak akarlar.
  • Akarsular, denize ulaştıkları yerde delta ovası oluşturmaktadır.

 Türkiye'deki Akarsu Rejimleri;

  1. Yağmurlarla beslenen akarsular,
  2. Kaynağı kar ve buz suları olan akarsular,
  3. Besin kaynağı kaynak suları olan akarsular,
  4. Göl suları ile beslenen akarsular,
  5. Pek çok kaynakla beslenen yani karma rejimli akarsular

 Yağmurlarla beslenen akarsular; genellikle Akdeniz Bölgesi'ndeki akarsulardır. Yağışın yoğun olduğu dönemler akımı fazla, az olduğu dönemler ise akımı yavaştır.

Kar ve buz sularıyla beslenen akarsular; yüksek yerlerdeki akarsular olup kar ve buz sularıyla beslenirler. Kışın don olduğu zamanlar akım hızı düşmekte, kar ve buzulların eridiği ilkbahar ve yaz dönemlerinde akım hızı artmaktadır. Doğu Anadolu'da, Orta Toroslar'da, Doğu Karadeniz Dağları'nda rastlanmaktadır.

Besin kaynağı kaynak suları olan akarsular; su seviyeleri yıl içinde fazla değişmemekle beraber, en çok Akdeniz Bölgesi'nde rastlanır.

Göl suları ile beslenen akarsular; bu akarsular göllerin gidegenlerinden çıkan sularla beslenir ve su seviyeleri fazla değişim göstermez. Örneğin Kovada Çayı ve Çarşamba Suyu.

Pek çok kaynakla beslenen yani karma rejimli akarsular;  akarsu birçok kaynaktan besleniyorsa karma rejimlidir. Akımları yıl içinde farklılık göstermektedir. Örneğin; Kızılırmak, Yeşilırmak, Ceyhan, Seyhan, Sakarya...

Türkiye'deki Akarsuların Bazıları:

Yeşilırmak, Kızılırmak, Bartın, Sakarya Çoruh ------------> Karadeniz'e dökülür

Küçük Menderes, B. Menderes, Gediz ------------> Ege Denizi'ne  dökülür

Susurluk ------------> Marmara'ya dökülür

Tarsus, Ceyhan, Seyhan, Aksu, Asi, Göksu ------------> Akdeniz'e dökülür

Aras Nehri ve Kura Irmağı ------------> Hazar Denizi'ne dökülür

Fırat ve Dicle Nehri ------------> Basra Körfezi'ne sularını bırakır.

Aynı zamanda daha önceden sizler için yazdığımız tektonik göller ve oluşumları isimli yazımızı incelemenizi tavsiye ederiz.

türkiye'de akarsular Başlıkları