Türkiye'nin yer şekilleri

Türkiye'nin yer şekilleri

Türkiye’nin yer şekillerinin genel özellikleri

  • Türkiye’nin ortalama yükseltisi 1132 m olmak üzere yükseltisi fazla olan bir ülkedir.
  • Yükseltisi batıdan doğuya doğru artmaktadır. Bunun da bazı sonuçları vardır:
    • Türkiye’nin batısından doğuya doğru sıcaklığı azalır.
    • Akarsuların akış hızı fazladır bu da hidroelektrik potansiyelini yükseltir.
    • Türkiye’de gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark fazladır.
    • Türkiye’nin yer şekillerinin fazla engebeli olması nedeniyle gerçek alan ile iz düşüm alanı (yükseltinin hesaplamaya katılmadığı) arasındaki fark fazladır.
  • Türkiye Alp Himalaya kıvrım kuşağı üzerinde bulunmaktadır.
  • Doğu Anadolu Bölgesi Türkiye’nin yükseltisi en fazla olan bölgesidir, yükseltisi en az olan bölge ise Marmara Bölgesidir.
  • Ege Bölgesinde dağlar kıyıya dik, Karadeniz ve Akdeniz Bölgesinde ise dağlar kıyıya paralel uzanmaktadır. Bu nedenle Ege Bölgesinde fazlaca koy ve körfezler oluşmakta ayrıca kıyı iklimi iç kesimlerde de hissedilmektedir. Ancak Akdeniz ve Karadeniz Bölgesinde dağlar deniz etkisinin iç kesimlere girmesine izin vermez.
  • Türkiye genç, dolayısıyla hareketli bir kuşak üzerinde yer almaktadır. Bu nedenle çok fazla deprem görülmektedir.

İÇ KUVVETLER

Yer kabuğu üzerinde çeşitli oluşumlara neden olan ve gücünü magmadan alan kuvvetlere iç kuvvetler denir.

Orojenez (dağ oluşumu)

Denizlerin dibinde veya karalarda biriken tortuların yan basınçlarla yükselmesi sonucu orojenez oluşur. Eğer tortular yumuşaksa kıvrım dağlar sertse kırık dağlar meydana gelir.

Türkiye’de oluşan kıvrım dağlar:

Kıvrım dağ Kubbe biçiminde olacak şekilde yükselen bölümlere antiklinal adı verilir. Çukur kalan yerlerine ise senklinal adı verilir.

Kıvrım dağlara örnekler : Kuzey Anadolu Dağları, Toroslar, İç Batı Anadolu dağları

Türkiye’de kırık dağlar:

Arazinin kırılarak yükseltiler oluşmasıyla meydana gelir. Kırıkların yükselen kısmına “horst”, alçakta kalan kısmına “graben” denilmektedir. Kırık dağların oluşumu fay hatlarını meydana getirir bu da o bölgedeki deprem riskini arttırmaktadır.
Kırık dağ
Türkiye’ de kırık dağlar en fazla Ege Bölgesinde görülmektedir.
Horstlara örnek: Kaz Dağı, Madra Dağı, Aydın Dağları…
Grabenlere örnek : Gediz, Küçük Menderes, Büyük Menderes, Bakırçay

EPİROJENEZ (KITA OLUŞUMU)

Yer kabuğunun geniş kısmında meydana gelen kütle artması veya azalması sonucu yer yüzünün yükselmesi veya alçalması. Türkiye 3. Jeolojik zaman ile 4. Jeolojik zamanın başında oluşmuştur. Bugünkü görünümüne 4. Jeolojik zamanda ulaşmıştır.
Epirojenez sonucu:
Türkiye’nin ortalama yükseltisi artmıştır ve bu da beraberinde bazı sonuçları doğurmuştur;

  • Akarsuların akış hızları artmış böylece hidroelektrik potansiyelleri artmıştır. Ayrıca akarsular denge profilinden uzaklaşmıştır.
  • Platolar meydana gelmiştir.
  • Yükselme sonucu Karadeniz ve Akdeniz derinleşmiştir.

VOLKANİZMA

Volkanizma, sıvı haldeki magmanın büyük bir basınçla yeryüzündeki kırıklardan yukarı çıkmasıyla meydana gelir.
Türkiye’de aktif volkanik dağlar bulunmamaktadır. Fakat birçok sönmüş volkanik dağlar yer almaktadır. Ağrı Dağı, Tendürek Dağı, Erciyes Dağı, Süphan Dağı, Nemrut Dağı…

DEPREMLER

Yeryüzünde, yerkabuğunun kırılmasıyla ani meydana gelen her türlü titreşim olayına deprem denilmektedir.
Depremler volkanik, tektonik ve çökme olmak üzere üç şekilde meydana gelir.
Türkiye deprem kuşağı üzerinde yer almaktadır. Kuzey Anadolu, Güney Anadolu, Batı Anadolu olmak üzere üç deprem kuşağı yer almaktadır.
Kuzey Anadolu Fay Hattı: Saros Körfezi’nden başlayan bu fay hattı Marmara Denizini, Sapanca Gölünü, Adapazarı’nı , Erzincan’ı ve Van Gölü kuzeyini kapsamaktadır.
Güney Anadolu Fay Hattı : İskenderun’dan başlar ve Erzincan’a kadar uzanır ve doğuda kuzey Anadolu fay hattı ile birleşmiş olur.
Batı Anadolu Deprem Kuşağı: Bu fay hattı kırık dağların oluştuğu Ege Bölgesini kapsayan bir fay hattıdır ve birinci derece deprem kuşağıdır.

TÜRKİYE’NİN PLATOLARI

Akarsularla derince yarılmış çevresine göre yüksekte kalan düzlüklerdir. Platolar tarım ve hayvancılık adına önemli coğrafi şekillerdir. Türkiye’nin platoları: Ergene, Çatalca- Kocaeli, Haymana, Erzurum- Kars, Canik, Şanlıurfa, Bozok, Adıyaman, Gaziantep…

TÜRKİYE’NİN OVALARI

Derin vadilerle yarılmamış, çevresine göre alçakta yer alan düzlüklerdir.

  1. Kıyı ovaları: Akarsuların taşıdığı alüvyonları akarsuyun ağzında biriktirmesi sonucu oluşan ovalardır. Delta ovası da denilmektedir. Örnek: Çukurova, Gediz, Bafra, Çarşamba …
  2. İç bölgedeki ovalar: İç ovalar genellikle göllerin, akarsuların alüvyonlarla dolması sonucu meydana gelmiştir. Örnek: Bursa, Balıkesir, Manisa, Afyon, Konya, Eskişehir, Harran, Amik, Erzincan, Iğdır, Bolu, Merzifon…

yer şekilleri Başlıkları

Türkiyenin yer şekilleri Türkiyenin yer şekilleri konu anlatımı kpss Türkiyenin yer şekilleri konu anlatımı Türkiyenin yeryüzü şekilleri Türkiye nin yeryüzü şekilleri