Mitoz bölünme nedir? Evreleri nelerdir?

Bağırsaklarınız, ekmek hamurundaki mayalar ve gelişmekte olan bir kurbağanın ortak noktası nedir? Diğer şeylerin yanı sıra, genetik olarak kendileri ile özdeş olan daha fazla hücre üretmek için bölünerek mitozu gerçekleştiren hücrelere sahiptirler.

Mitoz bölünme nedir? Evreleri nelerdir?

Mitoz bölünme nedir? Evreleri nelerdir?

Bağırsaklarınız, ekmek hamurundaki mayalar ve gelişmekte olan bir kurbağanın ortak noktası nedir? Diğer şeylerin yanı sıra, genetik olarak kendileri ile özdeş olan daha fazla hücre üretmek için bölünerek mitozu gerçekleştiren hücrelere sahiptirler.

Bu çok farklı organizmalar ve dokuların neden hepsi mitoz bölünmeye ihtiyaç duyar? Kısaca şöyle açıklayabiliriz:

Bağırsak hücrelerinin yıpranması sonucu değiştirilmesi gerekir; yine maya hücrelerinin popülasyonlarının büyümesini korumak için çoğaltılması gerekir ve çok hücreli bir canlı olan kurbağa, daha büyük ve daha karmaşık hale geldiğinde yeni hücreler oluşturmalıdır. Bu sebeple canlılar mitoz bölünme gerçekleştirmektedir. Mitoz bölünme tek hücreli canlılar için bir üreme şekli iken, çok hücreli canlılarda hücre yenilenmesi, çoğalması, büyüme olarak nitelenir.

Mitoz Bölünme Nedir?

Mitoz bölünme, bir hücrenin (ana hücre) genetik olarak özdeş olduğu iki yeni hücre üretmek için bölünmesidir. Hücre döngüsü bağlamında, mitoz bölünme sürecin parçasıdır ve hücrenin çekirdeğinin DNA'sı iki eşit kromozom grubuna ayrılmıştır. Mitoz bölünme sadece ökaryotik hücrelerde gerçekleşir.

Vücudunuzda meydana gelen hücre bölünmelerinin büyük çoğunluğu mitoz bölünme şeklinde olur. Gelişme ve büyüme sırasında, mitoz bölünme, bir organizmanın ömrü boyunca eski, yıpranmış hücrelerin yenileriyle değişmesini sağlar. Mayalar gibi tek hücreli ökaryotlar için, mitotik bölünmeler aslında bir çoğalma şeklidir ve popülasyona yeni bireyler ekler.

Bu olguların hepsinde, mitozun amacı, her hücrenin kusursuz bir kromozom seti elde ettiğinden emin olmaktır. Çok az veya çok sayıda kromozoma sahip olan hücreler genellikle iyi çalışmaz, hayatta kalamazlar veya kansere bile neden olabilirler. Dolayısıyla, hücreler mitoza girdiklerinde, DNA'larını sadece rastgele bölemezler. Çoğaltılan kromozomlarını özenle organize edilmiş bir dizi adımda ikiye bölerler.

Mitoz Bölünmenin Evreleri

Mitoz dört ana safhadan oluşur: prophase (profaz), metaphase (metafaz), anaphase (anafaz) ve telophase (telofaz). Bazen interfaz denilen bölünmeye hazırlık olan dönemden de bahsedilir. İnterfaz profazdan önceki evredir. Bu safhalar sıkı sırayla oluşur ve sitokinez (hücre içeriğini iki yeni hücre yapmak için bölme süreci) anaphase (anafaz) veya telophase (telofaz) ile başlar. Sitokinez bölünme hayvan hücrelerinde boğumlanarak, bitki hücrelerinde ara lamel oluşturularak gerçekleşir.

Mitoz Bölünme

Profaz -> Metofaz -> Anafaz -> Telofaz -> sitokinez

Mitoz evreleri: prophase, metaphase, anaphase, telophase. Sitokinez genellikle anafaz ve / veya telophase ile örtüşür.

G2 Evresi

G2 Evresi

G2 denilen evre, sentrozomların eşlendiği evre olup, mitotik evreden hemen önceki son interfaz evresi olarak bilinir. Bu evrede;

  • Bölünmeyi ilgilendiren enzimler sentezlenmektedir.
  • Organel miktarında artış olur.
  • Dna sentezi durmuştur fakat Rna sentezi sürmektedir.
  • Sentrozom sentezi tamamlanmış olup, tamamlanan sentrozom çifti zıt kutuplara doğru hareket etmeye başlar.
  • G2 evresinde hücrenin kromozom yapısı 2N4C biçimindedir.

Erken Profaz

Erken Profaz

Mitotik iğ iplikleri oluşmaya başlayınca, kromozomlar yoğunlaşmaya başlar ve çekirdek kaybolur.

Erken profaz evresinde, hücre bazı yapıları parçalamaya ve diğerlerini inşa etmeye başlar ve kromozomların bölünmesi için bir aşama oluşturur.

Kromozomlar yoğunlaşmaya başlar (daha sonra parçalanmalarını kolaylaştırır).

Mitoz iğ iplikleri oluşmaya başlar. İğ iplikleri, hücrenin iskeletinin parçası olan mikrotübüllerden ve güçlü liflerden yapılmış bir yapıdır. Görevi, mitoz sırasında kromozomları düzenlemek ve onları hareket ettirmektir. İğ iplikleri, merkezkaçlar arasında hareket ederken büyür.

Nükleolus (çekirdekçik), yani ribozomların yapıldığı çekirdeğin (nükleus) bir parçası kaybolur. Bu çekirdeğin dağılmaya hazır olduğunu gösteren bir işarettir.

Geç Profaz (Prometafaz)

Geç Profaz (Prometafaz)

  • Nükleer zarf bozulur ve kromozomlar tamamen yoğunlaşır.
  • Geç profaz (bazen prometafaz olarak da adlandırılır) mitotik iğ, kromozomları yakalamaya ve düzenlemeye başlar.
  • Kromozomlar yoğunlaşmayı bitirir.
  • Nükleer zarf koparır, kromozomlar serbest bırakılır.
  • Mitotik iğ daha fazla büyür ve bazı mikrotübüller kromozomları yakalamaya başlar.

Metafaz

  • Kromozomlar, mitoz iğin gerginliği ile metafaz plakasına dizilir. Her kromozomun kardeş kromatidi birbirlerinin zıt kutuplarından gelen mikrotübüller tarafından yakalanır.
  • Metafazda, mitotik iğ, tüm kromozomları yakalar ve hücrenin ortasına dizerek bölmeye hazır olur.
  • Tüm kromozomlar metafaz plakasında hizalanır. (plaka denilen fiziksel bir yapı değil, kromozomların hizalı olduğu düzlem için yalnızca bir terimdir).
  • Bu aşamada, her kromozomun iki kinetokoru karşıt iğ sütunlarından gelen mikrotübüllere bağlanmalıdır.

Anafaza geçmeden önce hücre, tüm kromozomların, kinetokorlerin (iğ ipliklerinin kromozoma bağlandığı yer) mikrotübüllere (hücre iskeletini oluşturuan yapı) doğru şekilde bağlandığı metafaz plakasında olduğundan emin olmak için kontrol edecektir. Buna iğ kontrol noktası denir ve bir sonraki aşamada ayrıldığında kardeş kromatitlerin iki kardeş hücre arasında eşit olarak bölünmesini sağlar. Bir kromozom düzgün şekilde hizalanmamış veya eklenmemişse, sorun çözülene kadar hücre bölünmeyi durduracaktır.

Anafaz

Anafaz

  • Anafazda, kardeş kromatitler birbirinden ayrılır ve hücrenin kutuplarına çekilir.
  • Kardeş kromatitleri bir arada tutan protein parçalanır ve kromozomlar ayrılır. Ayrılan kromatitler, hücrenin zıt uçlarına doğru çekilir.
  • Bitki hücresinde sentrozom olmadığından, kromozomlar sitoplazma ve iğ ipliklerinin hareketiyle taşınır.

Telofaz

Telofaz

Hücre, sitokinez (hücre içeriğinin bölünmesi) gerçekleştiği için normal yapılarını yeniden kurmaya başlar.

  • Mitotik iğ, yapı taşlarına ayrılmıştır.
  • İki yeni çekirdek formu, her kromozom seti için bir tane. Nükleer zarlar ve nükleolitler yeniden ortaya çıkar.
  • Kromozomlar yozlaşmaya başlar ve "lifli" formuna dönerler.
  • Yavaş yavaş çekirdek zarı meydana gelir. Kromozomlar bu evrede uzar ve incelmeye başlar. Bölünme için çekirdek dinlenmeye geçer ve hücre metabolizması aktifleşir.
  • Bu evrede bir taraftan stoplazma boğum yapmaya çalışır. İğ ipliklerine dik biçimde boğumlanan sitoplazma ikiye ayrılır. Sitoplazmanın boğumlanıp ayrıldığı bu süreç sitokinez olarak adlandırılır.

Sitokinez

Sitokinez

Sitokinez, hücre bölünmesi gerçekleştiği sırada sitoplazmanın bölünmesi olarak tanımlanabilir. Hayvanlarda ve bitkilerde farklı şekilde gerçekleşir. Hayvan hücresinde anafaz evresinde başlayan sitokinez, bitki hücresinde telofaz evresinde başlar.

Hayvan Hücresinde Sitokinez

Hücrenin orta kısmında gerçekleşen boğumlanma sonucu sitoplazma ikiye ayrılır.

Bitki Hücresinde Sitokinez

Bitki hücreleri böyle bölünemez; çünkü bir hücre duvarına sahiptirler ve çok serttirler. Bunun yerine, hücre tablası adı verilen bir yapı hücrenin ortasını oluşturur ve hücreyi böler.

G1 Evresi

G1 Evresi

Sitokinez tamamlandığında, her biri anne hücreninkilerle aynı kromozom setine sahip iki yeni hücre oluşur. Kardeş hücreler artık kendi hücresel yaşamlarına başlayabilir ve büyüdüklerinde neye karar verdiklerine bağlı olarak, döngüyü tekrarlamak suretiyle kendince mitoza uğrayabilirler.

Diğer konu anlatımları için kategorimizi ziyaret ederek bilginizi çoğaltabilirsiniz..

5 5
YORUMLAR İÇİN TIKLAYINIZ