Psikolojide Savunma Mekanizmaları Nelerdir?

Zaman zaman farkında olmadan pek çok savunma mekanizması kullanabiliriz. Psikolojide savunma mekanizmaları isimli yazımız sayesinde, hem kendinizin hemde başkalarının tepkilerini gözlemleyebilirsiniz.

Psikolojide Savunma Mekanizmaları Nelerdir?

Psikolojide Savunma Mekanizmaları Nelerdir?

Psikolojide savunma mekanizmaları denildiğinde; bireylerin çatışma, engellenme gibi durumlar karşısında bilinçsizce geliştirdikleri, benliklerini koruma amacı güden savunma mekanizmaları vardır. Kişiler bu savunma mekanizmalarını bilinçsiz bir şekilde kullanmaktadır. Eğer birey savunma mekanizmasını devamlı kullanmaya başladıysa bu durum anormallik taşır. Kişiler savunma mekanizmalarını kullandıklarında kaygıları azalır ve benliğine karşı oluşan tehditlerden korunmuş hisseder.

Kişi psikolojide savunma mekanizmaları kullandığında bundan geçici olarak fayda sağlamaktadır. Karşılaştığı durumlar karşısında devamlı olarak savunma mekanizmasını kullanan kişilerde zamanla nevrozlar ve psikozlar gelişebilir. Kullanılan savunma mekanizmalarının bir kısmı olumlu bir kısmı olumsuz sonuçlar doğurur.

Psikolojide Savunma Mekanizmaları

1. Kaçma

Birey, hayatında başına gelen problemlere oldukça vurdumduymaz yaklaşmaktadır. Kişi, problemi çözmek yerine onu yok saymaktadır, söylenenlere kulak asmamaktadır. Sorun kendisine ait değilmiş gibi sorumsuzca davranır. Bu kişiler evine ve işine karşı da ilgisiz olabilmektedir. Karşılaştığı problemleri yok sayıp kaçma davranışı göstermektedir.

2. Bahane Bulma (Mantığa Bürüme)

Birey, bazı olaylar ve durumlar karşısında esas sebebi ifade etmek yerine bahaneler uydurabilir. Örneğin, kişi zengin olan arkadaşını kıskanmaktadır ve onun kadar zengin olamadığı için de “zenginlik başa dert açar” diyerek zengin olamayışına bahane bulmuş olur. Bahane, psikolojide savunma mekanizmaları arasında en sık kullanılan savunmadır.

3. Yansıtma

Kişi kendine ait olumsuz bir özelliği ya da suçunu başkasına yansıtır. Örneğin kişi saldırgandır ve bu özelliğini karşısındakine yansıtarak saldırganlıkla suçlar.

4. Ödünleme (Telafi Etme)

Bireyin herhangi bir konudaki başarısızlığı sebebiyle eksiklik hissetmesi ve aşağılık duygusuna kapılması sonucunda başka bir alana yönelerek başarı elde etmeye çabalar. Elde ettiği bu başarı onun yetersizlik duygusunu ortadan kaldırır.

Kişi bir savunma mekanizması olan ödünlemeyi, sosyal alandaki başarısızlığı veya kendinde bulduğu fiziksel eksikliği gidermek amacıyla kullanır. Örneğin, fiziksel engel nedeniyle sporcu olamayan bir kişi bu konudaki eksikliğini iyi bir akademisyen olarak telafi edebilir yani ödünleyebilir.

5. Yüceltme

Bahane bulmadan sonra psikolojide savunma mekanizmaları arasında en sık kullanılan ikinci savunmadır. Bireylerin psikolojik ve fizyolojik dürtülerinin doğal ve doğrudan olmak üzere toplum tarafından onaylanmadığı durumlarda kişinin bu dürtüleri toplumun onayladığı bir alana kaydırmasıyla doyurmasıdır.

Örneğin saldırgan yapıda kavgacı birinin polislik mesleğini seçtiğinde onun bu yönünün mesleğine özgü olduğunun kabul edilmesi.

6. Karşıt Tepki Geliştirme

Kişiler asıl tepkilerini ortaya koymak yerine karşıt tepki ortaya koyabilirler. Bu durum güdüleri çarpıtmaktan ibaret olup, ikiyüzlülük olarak ifade ederiz.

Örneğin; hırsızlığa meyilli olan birinin hırsızlık hakkında kötü ifadelerde bulunması gibi.

7. Pollyanna (Tatlı - Limon)

Kişinin karşılaştığı problemler karşısında “daha kötüsü de olabilirdi, şükür” vb cümlelerle mutluluk oyunu oynaması davranışıdır.

Örneğin; varlığını kaybeden birisinin, “iyi ki sağlıklıyım” diyerek kendisini telkin etmesi.

8. Hayal Kurma

Birey, çoğu zaman kendisini olduğu gibi değil, olmayı istediği gibi hayal eder. Bu davranışa özellikle çocukluk ve ergenlikte rastlamaktayız.

Örneğin; avukat olmayı isteyen bir kişi sınavları kazanamamıştır ve düşünde sınavı kazanır, kendisini bir davada cübbesiyle hayal eder.

3. Bastırma

Bastırma, bireyin hoşlanmadığı, üzüldüğü bir durumu veya olayı bilinçaltına itmesi, bilinçten uzaklaştırmak için çabalaması gibi ifadelerle anılan bir savunma mekanizmasıdır. 

10. Yön Değiştirme

Bireyin tepkisini asıl göstermesi gerektiği kişiye veya hedefe yöneltmektense başka bir kişi veya hedefe yöneltmesidir. Birey tepkisinin yön ve hedefini değiştirip tepki koyar.

Örneğin; iş yerinde herhangi bir haksızlıkla karşılaşan birinin eve döndüğünde çocuğunu azarlaması gibi.

11. Kendine Yöneltme

Bireyin dış etkenler sonucu kaynaklanan öfkesini kendine yöneltmesidir. Örneğin; sınavda başarısız olan kişinin evde başını duvara vurması örnek verilebilir. Hatta genel olarak intihar girişimleri de buna örnek verilebilir.

12. Gerileme

Bireylerin sorunlar karşısında yaşına uygun davranmaması, önceki yaşlardaki davranış ve tutumları sergilemesidir.

Sorunları ile başa çıkamayan birinin çocuk gibi ağlayıp, tepinmesi veya karşılıklı medeni şekilde tartışabilecek insanların kavga ve küfür ederek problemi gidermeye çalışması.

13. Yadsıma (İnkar Etme)

Kişi kendisine acı veren durumları kabullenmeyip inkar etmesidir.

Örneğin; sevdiği bir yakınını kaybeden kişi onun ölümüne inanmaz ve bir gün geleceğine inanırsa buna yadsıma deriz.

14. Özdeşim Kurma

Birey, başkasına benzemeye yani özdeşim kurmaya çalışabilir. Buna özenme de deriz. Özdeşim kurma iki farklı şekilde olur. Kişi başkasının özelliklerini ona benzemek gayesiyle taklit edebilir veya başkasının başarılarıyla kendi başarısı gibi övünebilir.

Günlük yaşantımızda farkında olmadan psikolojide savunma mekanizmalarını kullanıyoruz. Sizlerde günlük yaşantınızda tastladığınız savunma mekanizma örneklerini yorum alanından diğer ziyaretçiler ile paylaşabilirsiniz.

5 6
YORUMLAR İÇİN TIKLAYINIZ